Mundury i insygnia

Znaki odróżnienia i przynależności

Mundury, insygnia i muzyka wojskowa służą autoprezentacji armii, a jednocześnie odgrywają ważną rolę funkcjonalną. Mają one wywierać wrażenie i budować tożsamość, są znakami rozpoznawczymi dla przyjaciół i wrogów oraz nieodzownymi narzędziami pracy w codziennym życiu żołnierza. W ten sposób kształtują one wizerunek wojska zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz.

W tej dziedzinie gromadzone i przechowywane są przedmioty, które w najszerszym sensie można przypisać do odzieży wojskowej i wyposażenia osobistego, a także insygnia wojskowe i instrumenty muzyczne oraz ich akcesoria.

Zbiór liczy około 85 000 obiektów i obejmuje imponujący wybór: od zbroi pachołków z XVII wieku, przez mundury z XIX wieku, aż po naszywki Bundeswehry z misji zagranicznych.

Mundury na wystawach

Mundury są obecne zarówno w chronologicznych trasach zwiedzania, jak i w trasach tematycznych. Służą one jako „przewodnik” przez epoki – od późnego średniowiecza do współczesności – i przywołują na myśl wzajemne oddziaływanie mody cywilnej i ducha danej epoki.

Mundury – jednocześnie podobieństwo i różnica

Mundury symbolizują przynależność, mundury wojskowe – przynależność żołnierza do armii, oddziału, stopnia wojskowego. Nie są one jednak jedynie znakiem podobieństwa, ale zróżnicowanym „językiem”, który określa miejsce człowieka w hierarchii wojskowej. W wyniku ograniczeń związanych z wojną ich znaczenie reprezentacyjne z czasem ustąpiło miejsca funkcji odzieży roboczej.

W kolekcji znajdują się nakrycia głowy, odzież wierzchnia, obuwie oraz liczne detale, takie jak naszywki na kołnierzu lub oznaczenia stopnia. Muzeum Historii Wojskowości gromadzi przede wszystkim mundury niemieckich, ale także zagranicznych sił zbrojnych.

Znaki polowe – widoczne oznaki tożsamości

W ścisłym sensie za znaki polowe uważa się flagi i sztandary noszone przez oddziały piechoty i kawalerii. Zazwyczaj składają się one z drążka, haftowanego lub malowanego materiału, czubka oraz ozdobnych wstążek. Do tej kategorii należą również drzewce z dzwoneczkami używane przez wojskowe orkiestry.

Znaki polowe są nośnikami symboliki i już w starożytności były widocznymi z daleka emblematami i punktami zbornymi. Służyły one identyfikacji, orientacji i uosabiały honor danej jednostki wojskowej. Ich utrata była zatem zawsze uważana za głęboką hańbę.

Zbroje – ochrona na polu bitwy

Ta część kolekcji obejmuje wojskowe uzbrojenie ochronne od średniowiecza do współczesności. Oprócz klasycznej pełnej zbroi żelaznej, która chroniła noszącego ją od stóp do głów, oraz kirasjerów ciężkiej kawalerii z XIX wieku, których „pozostałością” były już tylko napierśniki i częściowo pancerze pleców, istnieją również „zbroje” z XX wieku. W czasie I wojny światowej konieczność ochrony przed pociskami i odłamkami doprowadziła do powstania hełmów stalowych i pancerzy saperskich, a także obecnie w wojsku stosuje się ochronę ciała. Jednak z lżejszych materiałów, takich jak kevlar.

Wyposażenie – ciężar żołnierzy

Żołnierz nosi wszystko, czego potrzebuje: broń i amunicję, ale także tornister, torby, apteczkę, naczynia stołowe i manierki. Dzięki temu powinien być w pewnym stopniu niezależny od zaopatrzenia.

Ten „bagaż” – jak nazywają go bawarskie bataliony Bundeswehry – był zawsze koniecznością, ale jednocześnie stanowił ciężar, dlatego już rzymscy legioniści nazywali go „mułem Mariusza”. Dzisiaj postęp techniczny zmienił być może zadania i wyposażenie żołnierzy, ale podobnie jak ich starożytni poprzednicy, nadal noszą oni ze sobą różnego rodzaju przedmioty.

Muzyka wojskowa – dźwięk i sygnał

Od starożytności muzyka była nieodłącznym elementem wojska. Sygnalizatorzy, którzy zawsze byli pełnoprawnymi żołnierzami, przekazywali za pomocą trąbek, bębnów i fletów komendy słyszalne z daleka. Ich instrumenty były pożądanym łupem wojennym. Nawet jeśli wartość pieniężna nie była tu prawdopodobnie najważniejsza.

Jednocześnie muzyka wojskowa zawsze była czymś więcej niż tylko sygnalizacją. Orkiestry złożone z cywilnych instrumentalistów i ich „zmilitaryzowani” następcy, korpusy muzyczne, towarzyszyły żołnierzom podczas marszu i walki, a także kształtowały życie społeczne podczas balów pułkowych i koncertów plenerowych. Wiele nowych wówczas instrumentów, takich jak trąbka z zaworami i saksofon, stało się dzięki temu popularnych.