Obszar kolekcji
Obszar kolekcji
Między obrazami bitewnymi, krytyką wojskowości a współczesnymi perspektywami
Jak artyści postrzegają wojnę i pokój? Co obrazy bitew mówią o czasach, w których powstały? Jak daleko może się posunąć sztuka w przedstawianiu przemocy? Kolekcja dzieł sztuki Muzeum Historii Wojskowości porusza kwestie, które zajmują nas do dziś.
Kolekcja dzieł sztuki obejmuje około 45 000 obiektów od wczesnej nowożytności do współczesności – w tym prace Jacques'a Callota, Louisa Brauna, Ernsta Ludwiga Kirchnera, Käthe Kollwitz, Marianne Brandt, Bernharda Heisiga, Wernera Tübke, Alfreda Hrdlicki, Lukasa Einsele i Nikity Kadana. W skład kolekcji wchodzi około 1500 obrazów (w tym prace na szkle i tkaninie), 800 rzeźb, 20 000 rysunków, akwareli, gwaszy, grafik i fotografii autorskich, a także liczne dzieła sztuki i druki masowe. Zbiory sztuki współczesnej są stale poszerzane.
Większość zbiorów pochodzi z okresu od połowy XIX wieku. Głównym punktem kolekcji jest malarstwo wojskowe Saksonii i Prus, dzieła dotyczące I i II wojny światowej oraz sztuka z NRD. Na szczególną uwagę zasługuje bogaty zbiór dzieł sztuki autorstwa, dotyczących i poświęconych Narodowej Armii Ludowej (NVA) – unikalny w niemieckim krajobrazie muzealnym.
Początki sięgają roku 1857: młody porucznik Ludwig Georg Wurmb zaczął wówczas gromadzić przedstawienia mundurów i portrety wojskowe Królewskiej Armii Saksońskiej. Jego „album armii” został później przejęty przez Ministerstwo Wojny i stanowi podstawę dzisiejszej kolekcji dzieł sztuki Muzeum Historii Wojskowości Bundeswehry w Dreźnie.
Już w czasach Muzeum Armii NRD kolekcja została rozszerzona poza zakres tematyczny Saksonii, na przykład poprzez zakup bogato ilustrowanego regulaminu musztry autorstwa Jacoba de Gheyna (1565–1629). Obecnie gromadzone są dzieła reprezentujące całą historię wojskowości niemieckiej i jej konteksty międzynarodowe. Portrety z różnych epok pozwalają zbadać zmiany tożsamości żołnierzy.
„Była godzina 9 rano i czekaliśmy z dobrym lunetą na decydujący moment”. Tymi słowami pruski malarz bitewny Wilhelm Camphausen opisał w 1864 roku szturm na fortyfikacje Düppel podczas wojny niemiecko-duńskiej – z bezpiecznej odległości. Zupełnie inaczej postąpił Theodor von Götz, malarz i oficer z Drezna, który sam walczył w wojnach w latach 1866 i 1870/71.
W XIX wieku malarstwo bitewne przeżywało rozkwit. Obrazy historyczne ożywiały dla widza bitwy i wydarzenia z przeszłości. Jednak również teraźniejszość była coraz częściej postrzegana jako godna uwiecznienia w historii. Od malarzy oczekiwano relacji naocznych świadków, dokładnych badań i patriotyzmu. Wielu artystów pracowało zgodnie z tymi standardami jeszcze długo w XX wieku.
Na wielu obrazach bitewnych zabici i ranni są tylko postaciami drugoplanowymi. Jednak już wcześniej byli artyści, którzy umieszczali cierpienie w centrum swoich dzieł. Jacques Callot stworzył podczas wojny trzydziestoletniej serię grafik przedstawiających brutalne starcia między najemnikami a chłopami. Francisco de Goya poświęcił cały cykl rycin cierpieniom ludności hiszpańskiej w walce z Napoleonem.
W XX wieku zindustrializowane bitwy masowe, naloty, wojna totalna i holokaust doprowadziły do powstania zupełnie nowych form wyrazu. Artystyczna konfrontacja z konsekwencjami przemocy stanowi sedno kolekcji.
Karykatury, kolaże lub adbusting mogą ujawniać sprzeczności i nieprawidłowości. Niektórzy artyści zasadniczo odrzucają wojsko, inni bawią się symbolami wojskowymi lub z przymrużeniem oka komentują ludzkie słabości. W kolekcji znajdują się również dzieła, które zajmują się bardziej fundamentalnymi zjawiskami przemocy, ujednolicenia lub przekraczania granic.
Narodowa Armia Ludowa NRD (NVA) sama zamawiała dzieła sztuki. Miały one przyczyniać się do edukacji członków NVA, a także do przekazywania socjalistycznych wartości wojskowych społeczeństwu. Muzeum Armii NRD celowo gromadziło dzieła dotyczące NVA i jej „rewolucyjnych, humanistycznych i postępowych tradycji”.
Po zjednoczeniu w 1990 r. do kolekcji dołączyło wiele dzieł pochodzących z dawnych nieruchomości NVA. Obecnie zbiór ten jest uzupełniany o prace, które są sprzeczne z oficjalnymi stanowiskami i poszerzają spektrum możliwości artystycznej ekspresji.
Zbierane są nie tylko dzieła o wysokich walorach artystycznych, ale także sztuka propagandowa, użytkowa i amatorska. Wraz z kolekcją materiałów zdjęciowych, kolekcja dzieł sztuki opowiada historię mediów o wojnie i przemocy. Jakie obrazy tworzyli ludzie w różnych okresach czasu na temat konfliktów zbrojnych? Jakie obrazy mieli w głowach, gdy sami musieli wyruszyć na wojnę? Gdzie leżą granice przedstawialności? To, co malarze XIX wieku rozumieli pod pojęciem „realizmu”, znacznie różni się od tego, czego oczekujemy dzisiaj w dobie fotografii, filmu i nowych mediów.
W 2011 roku otwarto nowo zaprojektowane Muzeum Historii Wojskowości, rozbudowane przez architekta Daniela Libeskinda. Od tego czasu instalacje i interwencje są stałym elementem wieloperspektywicznego podejścia muzeum. Do kolekcji udało się pozyskać ważne dzieła, na przykład „Hostomel” Nikity Kadana poświęcone wojnie na Ukrainie lub „One Step Beyond” Lukasa Einsele o minach lądowych i ich ofiarach. Grupa prac Jensa Umbacha poświęcona Afganistanowi skupia się na niemieckich siłach zbrojnych. Tymczasowe projekty, takie jak dziergany czołg Louisen Kombi Nahts, budzą sensację i stawiają pytania dotyczące teraźniejszości i przyszłości.
